Boardwalk Empire

Scene uit Boardwalk Empire

Na het succesvolle Deadwood en Mad Men komt het Amerikaanse HBO met een nieuwe serie: Boardwalk Empire. Boardwalk Empire wordt geschreven door niemand minder dan Terence Winter (The Sopranos) en Martin Scorsese (Taxi Driver).

De nieuwe misdaadserie neemt ons mee naar de jaren twintig in het bruisende Atlantic City, stad van de casino's, nachtclubs en mooie vrouwen. Geld wordt kwistig uitgegeven en de drank vloeit rijkelijk, totdat ..

Het drankgebruik onder de Amerikaanse bevolking loopt zo uit de hand dat de overheid begin jaren twintig een drankverbod instelt om haar burgers weer op het rechte pad te krijgen. Deze zogenaamde 'drooglegging' en de daarop volgende illegale drankhandel is het thema van Boardwalk Empire. Steve Buscemi speelt de corrupte alcoholhandelaar Enoch 'Nucky' Thompson. Samen met zijn broer en de sheriff van Atlantic City bouwt Nucky een illegaal emperium uit waarvoor hij in zee moet gaan met gangsters als Al Capone (Stephen Graham). Dat belooft hele mooie televisie te worden!

Scene uit Boardwalk Empire, links Steve Buscemi als Enoch 'Nucky' Thompson

De wereld van film en televisie is altijd van grote invloed geweest op de mode. Actrices als Audrey Hepburn en Marilyn Monroe waren trendsetters, maar ook televisieseries hebben veel invloed. Zo zorgde de populaire serie Mad Men afgelopen seizoenen in Amerika voor een fifties en sixties revival in de mode. In Nederland lijkt de serie nu ook aan te slaan, zie onlangs een modereportage in de Viva en deze week in het tijdschrift Red. Een van Mad Mens kostuumdesigners, John A. Dunn, ontwerpt ook voor Boardwalk Empire. Het is niet onwaarschijnlijk dat ook deze serie een moderevival ingang gaat zetten. Bereid je dus vast voor op de Roaring Twenties op dit blog!

Foto: Edward Steichen

Het zijn roerige jaren zo vlak na de Eerste Wereldoorlog. Politieke verhoudingen veranderen. Het keizerrijk Rusland is opgeheven, Duitsland verloor veel grondgebied en lijdt onder de zware herstelbetalingen en daarentegen groeit Amerika uit tot een wereldmacht. De economie groeit sterk begin jaren twintig en dat stemt positief. Zelfs de zwaar getroffen Berlijners doen er alles aan om van Berlijn weer een bruisende stad te maken. En dat lukt, Berlijn wordt de culturele hoofdstad van de jaren twintig.

Niet alleen de politieke verhouding veranderen, ook de verhouding tussen man en vrouw. Begin jaren twintig krijgen vrouwen in steeds meer landen kiesrecht, waaronder Nederland in 1922 en Amerika al in 1920. Vrouwen krijgen, zij het zeer langzaam, een andere rol in de samenleving. Zij kunnen gaan werken, rijden auto en roken in het openbaar. Dit is geen vergelijking met de vrijheden van de vrouw nu, maar begin twintigste eeuw moet dit als een verademing zijn ervaren.

Avondjurken, Charles Frederick Worth, ca. 1890

De jaren twintig mode was in alle opzichten een revolutionaire mode, helemaal als je beseft wat eraan vooraf ging. Vroege twintigste eeuwse kostuums waren zeer stijf met de nadruk op de borsten en de wespentaille. De schoonheid zat hem in de vele meters zware, bewerkte stoffen met gouddraad en steentjes.

De nieuwe verworvenheden van de vrouw in de jaren twintig vereiste een andere mode. Sinds de oorlogsjaren droegen de vrouwen uit praktische overwegingen al geen korset meer en door gebrek aan geld werd de kledij eenvoudiger, maar mede door invloed van modeontwerpster Gabrielle Coco Chanel begonnen vrouwen zich anno 1920 zelfs 'jongensachtig' te kleden. Chanel introduceerde het gestreepte matrozenhemd, de broek en de hemdjurk. De mannelijke smaak van Chanel schokte velen, maar het bleek slechts een kwestie van tijd voordat de androgyne look uitgroeide tot een modetrend voor moderne vrouwen. De zogenaamde ‘garconnelook’ werd razend populair.

Chanel in de 'garconnelook'

De garconnelook kermerkt zich door het gebrek aan vrouwelijke vormen als borsten, billen en taille. Om een zo'n rechthoekig mogelijk lichaam te krijgen werd er veel gesport en gediëet. Het korset was dan uit, maar strakke, rekbare lingerie moesten het lichaam nu plat drukken. Vrouwen met een grote borstomvang bonden hun borsten zelfs in om ze platter te laten lijken. Opvallend is dat de rug vaak wel vrij bloot was.

Nadat Chanel haar haren kort knipte in 1921 deden modieuze vrouwen haar massaal na en de bob werd de overheersende haardracht. Met brilcream werd het haar vet gemaakt waardoor er mooie slagen in konden worden gelegd. Bij dit korte kapsel werd overdag een klein hoedje gedragen, de zogenaamde cloche, 's avonds droeg men vaak versierde haarbanden.

Avondjurk, House of Worth (dus onder dezelfde naam als de bovenstaande avondjurken, wat een verschil in stijl!), 1925

Het belangrijkste kledingstuk van de jaren twintig was de hemdjurk, een kaarsrechte jurk zonder mouwen. De hemdjurk was eenvoudig van snit en wegens de platte mode werden coupenaden voor de borsten vaak achterwege gelaten. De taille zat laag, soms zelfs onder de heupen. De tailleband werd eigenlijk meer gebruikt om de lengte van het jurkje te breken dan dat er een vrouwelijke vorm mee werd benadrukt.

Het hemdjurkje was misschien eenvoudig, maar dat werd ruimschoots goed gemaakt door enorm rijke stoffen. Soepel vallende stoffen als chiffon en crêpe de Chine werden versierd met velen glasparels, zijdefranje of kwastjes van rayon. Om het ontwerp nog meer rijkdom uit te laten stralen werden er vaak verschillende bewerkte lagen verwerkt. Onder invloed van de Art Deco zijn de patronen en dessins vaak geometrisch van vorm.

Geometrische vormen in het patroon

Tailleband zeer laag om de lengte van het jurkje te breken

Stoffen worden versierd met kraaltjes en steentjes

Vele lagen voor een rijkere uitstraling

In de trouwmode heerste dezelfde rechte mode als in het alledaagse leven. Opvallend is dat de trouwjurken alleen een stuk eenvoudiger zijn. Waar de avondjurken glimmen van de enorme hoeveelheid steentjes zijn de trouwjurken die ik in de collectie van het Metropolitan Museum heb gevonden veel simpeler. De jurken hebben een maagdelijke, serene uitstraling. Een mode voor eenvoudige, onschuldige bruidjes, waar de avondjurken meer staan voor de glamoureuze, moderne vrouw.

Trouwjurk, ca. 1920

Trouwjurk, ca. 1920

Voor de herenmode waren de jaren twintig ook revolutionaire jaren. Het colbertkostuum was nog altijd de belangrijkste outfit voor een heer van stand, maar door invloed van de modebewuste Edward VIII raakte sportkleding in de mode. Pull-overs met V-halzen, de plusfour (pofbroek), sportkousen en de pet werden in de vrije tijd gewoon op straat gedragen. Net als bij de vrouwenmode werd het steeds belangrijker gevonden dat kleding ook comfortabel zat.

Edward VIII

Zeer opvallend is dat mannenmode in de jaren twintig niet meer uitsluitend door mannen wordt gedragen. Chanel droeg broeken, maar ook de Duitse actrice Marlene Dietrich droeg een herenkostuum en hoge hoed. Een van de eerste voortekenen dat de jaren twintig een revival gaan beleven is dat anno 2010 op de catwalk de herenmode ook weer heel populair is bij de vrouw. Zie bijvoorbeeld de collectie voor 2010 van Hermes.

Links Marlene Dietrich in herenkostuum, rechts mannenmode voor de vrouw in de herfst/winter collectie van Hermes.

Een ander duidelijk voorteken is de terugkomst van de veterschoen voor vrouwen. De veterschoen met kort, stevig hakje werd veel gedragen bij het dansen van de Charleston, een populaire dans in de Roaring Twenties. Voor de stevigheid is de leest hoog en versterkt met een bandje of dus veters.

De voortekenen zijn er dus al, maar wie echt alvast een voorproefje wil moet naar het oorspronkelijke hart van de Roaring Twenties, de stad Berlijn. De Berlijnse Inge Jacobs organiseerde al een tijdje kleine huisfeestjes genaamd 'Boheme Sauvage' die inmiddels zijn uitgegroeid tot grote jaren 20 themafeesten met honderden bezoekers, swing bands, een absintbar en een casino met oude Reichmarks. Jacobs: "We try to recreate this feeling that people had at that time, of dancing on a volcano". In Berlijn heerste na de zware oorlogsjaren het idee dat elke dag gevierd moest worden alsof het de laatste was.
De Berlijnse vintagewinkels slaan massaal weer jaren 20 kleding in om aan de vraag van het uitgaande publiek te kunnen voldoen. Nu is het afwachten of de garconnelook ook in het alledaagse straatbeeld verschijnt. Een populaire televisieserie als Boardwalk Empire zou net het laatste zetje kunnen geven...

Affiche voor Boheme Sauvage

Boardwalk Empire is vanaf 19 september te zien op de Amerikaanse televisie.

Eind september trouwt bruid Jitske in een Keurslijf geïnspireerd op de Roaring Twenties. Hou het blog en de website, www.keurslijf.nl, in de gaten!